Giallo 20. yüzyıl İtalyası'nda ortaya çıkmış olan bir sinema ve edebiyat türüdür ve Fransız "fantastique" i, suç, korku ve erotizm türleri ile yakından ilintilidir. Terim aynı zamanda türün bir örneğinden bahsedilirken de kullanılır. Giallo kelimesi İtalyancada sarı anlamına gelmektedir ve kelime türün ortaya çıktığı sarı, karton kapaklı kitaplardan ortaya çıkmıştır.

Edebiyatta Giallo

Terim orijinalinde ilk olarak The Mondadori Publishing House tarafından 1929 yılında basılmış olan suç-gizem türündeki kitaplar için türetilmişti. Kitapların sarı kapakları 1920ler ve 1930lardaki Amerikan kopyaları gibi whodunit leri kapsıyordu ve İngilizce ile olan bu bağ sürekli İngiliz takma isimleri alan İtalyan yazarlar sayesinde kuvvetlenmişti. Erken dönemindeki birçok Gialli İtalyancaya çevrilmiş İngiliz romanlarıydı.

Ucuz karton kapaklı olarak basılan Giallo' nun başarısı geleneksel hale gelmiş olan sarı karton kapağı da unutmayarak kendi versiyonlarını yayınlamaya başlayan diğer yayınevlerinin de dikkatini çekti. Romanlar o kadar popülerdi ki Agatha Christie, Edgar Wallace ve Georges Simenon gibi yabancı suç-gizem yazarlarının çalışmaları bile İtalya'da ilk yayımlandığında, Gialli olarak nitelendiriliyordu. Giallo Mondadori günümüzde türün en uzun süreli yayını olarak her ay basılmaya devam edilmektedir.

Bu Giallo'nun İtalyancada-şu anda İngilizcede olduğundan daha fazla soysal önemle gizem, suç ve dedektiflik hikayelerinin türüyle aynı anlama gelmesini sağladı, özellikle sinemada.

Sinemada Giallo

1960larda bu romanlardan ortaya çıkan tür kitapların tam uyarlamaları şeklindeydi fakat hemen sonrasında benzersiz bir tür yaratmak için modern sinema tekniklerinden yararlanmaya başladı. Yurt dışında Giallo olarak bilinen filmler İtalya'da macera olarak adlandırılır ki genelde Dario Argento ve Mario Bava gibi yönetmenlerin 1970lerdeki klasikleri söz konusudur.

Özellikleri

Türün filmleri uzun ve kanlı cinayet sahneleri, artistik kamera kullanımları ve sıra dışı müzik düzenlemeleri ile karakterize edilir. Whodunit öğesi şiddet ile harmanlanmış hali ile korunurken, İtalya'nın çoktandır devam eden geleneği opera tarafından süzülür ve Grand Guignol draması ile sahnelenir. Aynı zamanda bol miktarda çıplaklık ve seks içerir.

Giallo genellikle delilik, c,nnet ve paranoyanın güçlü fiziksel örneklerini sergiler. Örneğin Sergio Martino'nun Your Vice is a Locked Room and Only I Have the Key' i (aynı zamanda Eye of the Black Cat olarak da bilinir) açıkça Edgar allan Poe' nun Black Cat adlı kısa öyküsünden uyarlanmıştı.

Tür müziği etkileyici kullanması bakımından kayda değerdir. Özellikle Dario Argento' nun Ennio Morricone, müzik yönetmeni Bruno Nicalai ve goblin isimli grup ile çalışmaları önemlidir.

Gelişim

Edebiyattaki İtalyan Giallo geleneğinin yanı sıra, filmler başlarda Alman "Krimi" - 1960ların Edgar Wallace hikayelerinden etkilenerek çekilen, orijinali siyah beyaz olan filmler- sinden de etkilenmiştir.

Giallo' yu tür olarak yaratan ilk film Mario Bava'nın La ragazza che sapeva troppo ( The Girl Who Knew Too Much) sudur (1963) . Filmin adı Alfred Hitchcock' un Anglo-amerikan kültürü ile sıkı bağları olan, ünlü The Man Who Knew Too Much(1956) ' ına ithafen konulmuştur. Mario Bava'nın 1964 yapımı Blood and Black Lace isimli filminde Giallo'nun simgesel öğesi sunulmuştu: siyah deri eldivenli elinde parlayan bir silahla maskeli bir katil.

Kısa bir süre sonra Giallo kendi kuralları ve tipik İtalyan tadıyla (keskin renk ve stil eklemeleri) kendine özgü bir tür haline geldi. Giallo terimi de ağır, teatral ve yapay bir görsellikle özdeşleşti.

Tür altın çağını düzinelerce Giallo' nun yayımlandığı 70lerde yaşadı. Türün en öne çıkan yönetmenleri ise Dario Argento, Mario Bava, Lucio Fulci, Aldo Lado, Sergio Martino, Umberto Lenzi ve Pupi Avati oldu.

Sık sık suç ve dedektiflik üzerine örülü bir hikayeye sahip olsa da, Giallo 1970lerdeki diğer popüler İtalyan suç türleri ile (örneğin sert polislerin aksiyonlarını anlatan Poliziotteschi ile) karıştırılmamalıdır. Yönetmenler ve oyuncular sıklıkla iki tür arasında gidip gelmişlerdir ve bazı filmler iki tür içinde de sayılabilir (Massimo Dallamano' nun 1974 yapımı "What they have done to your daughters?" ı gibi).

Önemli Giallo filmleri:

* The Girl Who Knew Too Much (Mario Bava, 1963, The Evil Eye olarak da bilinir)
* Blood and Black Lace (Mario Bava, 1964, Fashion House of Death, Six Women for the Murderer olarak da bilinir)
* The Bird with the Crystal Plumage (Dario Argento, 1970, Phantom of Terror, Point of Terror, The Gallery Murders isimleriyle de bilinir)
* Five Dolls for an August Moon (Mario Bava, 1970, diğer bir adıyla Island of Terror)
* Lizard in a Woman's Skin (Lucio Fulci, 1971, aynı zamanda Schizoid olarak da bilinir)
* The Strange Vice of Mrs. Wardh (Sergio Martino, 1971, Blade of the Killer, The Next Victim, Next! isimleriyle de bilinir.)
* The Cat o' Nine Tails (Dario Argento, 1971)
* Four Flies on Grey Velvet (Dario Argento, 1971)
* Short Night of the Glass Dolls (Aldo Lado, 1971, diğer bir adıyla Paralyzed)
* The Case of the Bloody Iris (Giuliano Carnimeo, 1972, bir diğer ismi de What Are Those Strange Drops of Blood Doing On Jennifer's Body' dir.)
* Don't Torture a Duckling (başrolde Barbara Bouchet, Lucio Fulci, 1972)
*Who Saw Her Die? (Aldo Lado, 1972, The Child olarak da bilinir.)
* Your Vice is a Locked Room and Only I Have the Key (Sergio Martino, 1972, Poe'nun "The Black Cat" isimli hikayesinden uyarlama, Eye of the Black Cat olarak da bilinir.)
* What Have You Done to Solange? (Massimo Dallamano, 1972, Ennio Morricone'nin müzikleriyle)
* Knife of Ice (Umberto Lenzi, 1972, diğer bir adıyla Silent Horror)
* They're Coming to Get You (Sergio Martino, 1972, All the Colors of the Dark, Day of the Maniac, Demons of the Dead isimleri ile de bilinir.)
* Torso (Sergio Martino, 1973)
* Eyeball (Umberto Lenzi, 1974, The Devil's Eye, The Eye, The Secret Killer, Wide-Eyed in the Dark isimleri ile de bilinir.)
* A Dragonfly for Each Corpse (Leon Klimovsky, 1974, diğer bir adıyla Red Killer)
* Deep Red (Dario Argento, 1975, Profondo Rosso , şu isimler ile de bilinir: The Hatchet Murders, The Sabre Tooth Tiger)
* Strip Nude for Your Killer (Andrea Bianchi, 1975)
* The House with Laughing Windows (Pupi Avati,1976, şu isimle de tanınır: Casa dalle finestre che ridono, La)
* The Psychic (Lucio Fulci, 1977, Murder to the Tune of the Seven Black Notes, Seven Notes in Black adlarıyla da tanınır.)
* The Blood Stained Shadow (Antonio Bido, 1978, Solamente nero adıyla da bilinir)
* Tenebrae (Dario Argento, 1982, diğer bir adıyla Unsane or Under the Eyes of the Assassin)
* The New York Ripper (Lucio Fulci, 1982)
* Camping del Terrore (RuggeroDeodato, 1987)
* Deliria (iMichele Soavi, 1987)
* Opera (Dario Argento, 1988, Terror at the Opera olarak da bilinir)
* Sleepless (Dario Argento, 2001)

Kaynak: Wikipedia, çeviren: Ezgi FEREK