"Koşunun ailemiz içinde her zaman önemli bir yeri olmuştur. Özellikle de polisten kaçarken. Akıl erdirmesi zordur. Tek bildiğim, tarlalar ve ağaçlar arasından nedenini bilmeden koşmak zorunda olduğun. Aptal kalabalıklar çılgınca alkışlıyor olsalar da varış noktası sonsuz uzunluktadır. Uzun mesafe koşucusunun yalnızlığı işte böyle bir şeydir."

Tony Richardson'ın muhteşem güzellikteki filmi "The Loneliness of the Long Distance Runner" Türkçe adıyla "Uzun Mesafe Koşucusunun Yalnızlığı" işte bu cümlerle başlar. İngiltere sinemasının "New Wave" Özgür Sinema akımının en iyi temsilcilerinden olan yönetmen, Albert Finney ve Susannah York'un oynadığı dört akademi ödülüne sahip "Tom Jones" filmiyle daha çok tanınmasının yanında "Mademoiselle", "Laughter in the Dark" ya da "The Loneliness of the Long Distance Runner" gibi gizli hazinelerde ortaya çıkartmıştır. Uzun mesafe koşucusu, Richardson'n Lindsay Anderson, Karel Reisz ile temellerini attığı Özgür Sinema hareketinin etkisinin en çok hissedildiği filmidir belki de.

Filme geçmeden önce İngiliz sinemasının başına gelen en güzel şeylerden biri olan Özgür Sinema hareketinden bahsetmekte yarar var. 50'li yıllarda ortaya çıkan akım, aynı zamanda ünlü bir eleştirmen olan Lindsay Anderson, Tony Richardson ve Karel Reisz'in önderliğinde kuruldu. Fransa'daki Yeni Dalga, İtalya'daki Yeni Gerçekçilik gibi İngiltere'deki Özgür Sinema hareketi de genç (her anlamda, özellikle de ruh!) sinemacıların maddi engellere takılmaksızın, özgürce film çekmelerini hedefliyordu. Küçük bütçeli filmlerle küçük insanların sorunlarına, hayatlarına dair çekilen filmler İngiltere'deki emekçi sınıfın sorunlarına gerçekçi bir bakış açısı getirdi. Bu sinema hareketinin şimdilerdeki en büyük temsilcisi ise olağanüstü güzellikte filmler yapmaya devam eden usta yönetmen Ken Loach'dur.

Film küçük çaplı hırsızlıklar yapan ve polise yakalanmamak için hızlı koşması gereken Colin Smith'in (abartısız ve etkileyici oyunculuğuyla Tom Courtenay) yeterince hızlı koşamadığı için yakalandığı bir günün sonrasında Ruxton Towers ıslahevine götürülmesiyle açılır. Koşmadaki yeteneğiyle oradaki yetkililerin dikkatini çeken Colin, bir süre sonra yapılacak yarışlarda birinciliği hedefleyen müdürün (Michael Redgrave) gözdesi olur. Colin, ıslahevine birinciliği getirirse müdürün uzun zamandır beklediği başarı tatminini sağlamakla kalmayacak aynı zamanda kurumun iyi bir reklamını yapmış olacaktır. Fakat ne var ki müdür bu defasında tam anlamıyla otorite karşıtı bir insana rastlamıştır.

Film Colin'in yakalanmadan önceki hayatı ve ıslahevinde yaşadıkları olmak üzere iki yönlü ilerler. Islahevinde söylenen herhangi bir söz ya da bir nesne Colin'i birkaç hafta önce yaşadıklarına götürmeye yeter. Richardson'ın filmin içine yedirdiği bu uzun flashbackler sayesinde Colin'in ailesiyle ya da sevgilisiyle olan ilişkisini görme fırsatımız olur. Sinemanın en ilginç karakterlerinden olduğunu düşündüğüm Colin için gelecek diye bir şey yoktur, sadece yaşadığı an vardır. Yarışı kazanmasının sonunda müdürün gözdesi olma ve hayatını daha da kolaylaştırma düşüncesi onu pek ilgilendirmez. Onun için önemli olan kapatıldığı delikten bir an önce çıkıp yeniden kimsenin boyunduruğu altında kalmadan yaşadığı başıboş hayatına geri dönmektir. Islahevindeki arkadaşlarından biriyle geçirdiği şu diyalog Colin'in otoriteye karşı olan düşüncesini bize aktarmakta çok başarılıdır:

- Yeni şampiyonumuz sen olacaksın gibi, Smithy.

- Aptal aptal konuşma.

- Şey, Stacey'i geçtin ama.

- Öyleyse ne olmuş? Müdürün bizimle işi bittiğinde ikimiz de su ekmek verilen hücreyi boylarız.

 Dostum, senin kupayı kazanabileceğini düşünüyorsa seni yeni gözdesi yapacaktır.

- Bak, ben kimsenin gözdesi değilim.

- Senin kadar hızlı koşabilseydim, bu yerden kaçabilirdim.

- Kaçmak neyi çözer? En mantıklısı aklımızı kullanıp, olduğumuz yerde kalmak. Beni eğittiklerini düşünmelerini sağlayacağım. Ama o yavşaklar bunu asla yapamayacaklar. Beni dizginlemeleri için boynuma ip geçirmek zorundalar. Bu da onların sevdiği bir iştir.

Richardson uzun mesafe koşucusunda hem bireyin her daim yaşadığı yalnızlığı verir hem de 2. Dünya Savaşı'nın karanlık ve boğucu atmosferini yansıtır. Yatalak babanın ölümünün ardından işyerinin verdiği tazminatla yüklü miktarda paraya konan Colin'in annesi hayat standartlarını değiştirmekte hiç zorlanmaz. Eve hemen beraber olduğu yeni bir adam gelir, son moda kıyafetler ve eşyalar alınır. Ancak Colin için para, annesinin ya da çevresindeki pek çok kişinin düşündüğü gibi refaha ulaşmayı sağlayacak bir araç değildir, sadece hayatını devam ettirmesi için gereken bir şeydir.

Filmin en etkileyici sahnelerinden biri, Colin'in ellerine geçen paradan kendisine düşen kısmını oldukça rahat ve spontane bir biçimde yaktığı sahnedir. Evdeki fazlasıyla mutlu ve eğlenceli ortamdan sıkılan Colin odasına girer, aynada kendi aksine bakar ve oturup cebinden çıkardığı parayı yakar. Son derece sade ve etkileyici olan bu sahneyle Richardson sanki tüm güç kaynaklarını ateşe atar ve ölümün ardından gelen paranın, şatafatın, lüksün aslında bazı kimseler için hiçbir şey ifade etmediğini ve bazen kabul etmek çok zor olabilse de paranın aslında sadece bir kâğıt parçası olduğunu, kişinin ruhunu (değişmek istemedikçe) değiştiremeyeceğini en güzel bir biçimde anlatır (editörün notu: The Dark Knight'ı ve Joker'i anımsarız).

Siyah beyaz anlatımın en yakıştığı filmlerden biri olan uzun mesafe koşucusu filmin bütününde sağladığı etkileyiciliği filmin finalinde de devam ettirir. Islahevinde "ıslah" olmaları için hem eğitilip hem de çalıştırılan gençler savaş için en değerli şeyin yapımına katkıda bulunurlar. Gaz maskeleri. Filmin sonunda gaz maskelerine yapılan zoom'la yönetmen sarsıcı bir görsel final oluşturur.

Richardson, toplumun bireyi hapsetmesiyle sistemi kıyasıya eleştirirken aynı zamanda İngiliz Özgür Sinema hareketinin en iyi yapıtlarından birini ortaya koyar. İyi bir bağımsız film ve sağlam bir sistem eleştirisi izlemek isterseniz eğer Uzun Mesafe Koşucusunun Yalnızlığı'nı tercih edebilirsiniz.

Yönetmen Tony Richardson